کارکرد اجتماعي بقاع متبرکه//پایان نامه مدیریت کارآمد بقاع متبرکه

کارکرد اجتماعي بقاع متبرکه[1]

امامزادگان در عصر امامان تحت تاثیر شرایط مختلف سیاسی، اجتماعی، به شکل های مختلفی در اتحاد جامعه شیعه نقش ایفا کردند. در طول قرن اول و سه دهه اول قرن دوم امامزادگان بیشتر از طریق جان فشانی در راه ائمه و آرمان های اسلامی توانستند انسجام اجتماعی – عقیدتی جامعه اسلامی و شیعیان را حفظ کنند. همزمان با گسترش شورش ها علیه حکومت اموی فعالیت شیعیان به دیگر مناطق جغرافیایی گسترش یافت و امامزادگان نیز برای ترویج اندیشه و عقاید شیعی به نقاط مختلف به ویژه منطقه ایران مهاجرت کردند. مهاجرت امام رضا (ع) به خراسان، سبب شکل گیری مهاجرت گسترده شیعیان به مناطق ایران شد و این امامزادگان و خاندان آن ها در طول تاریخ نقش بسزایی در پرورش فکری جامعه ایران و پیوستن آن به جامعه شیعه ایفا کردند. در عصر انتشار مهمترین مسئله برای جامعه شیعه اهمیت داشته نشر صحیح عقاید شیعی و جلوگیری از دخول اندیشه های انحرافی در بدنه اعتقادی شیعه بود امامزادگان خصوصاً در مناطقی چون ایران که از دسترس حکومت به دور بود و امامان نیز در آنجا حضور نداشتند، این نقش را به خوبی ایفا کردند ( عسگری و ذوقی:1392). در عین حال زيارتگاه ها در ساخت، بافت، روابط و قوانين اجتماعي، نقش مهمي داشته و دارند. يکي از کارکردهاي اجتماعي زيارتگاه ، نقشي است که آنها به عنوان پناهگاهي براي مظلومان و ستمديدگان يا توبه کنندگان و بازنشستگان ايفا کرده اند. اين نقش از بست نشستن روحانيان براي احياي قوانين اسلامي، تا پناهنده شدن اشرار براي گرفتن تأمين جاني، قابل بررسي است. زيارتگاه ها به علت قدرت و اعتبار اجتماعي که دارند، همواره با «تحت الشعاع قرار دادن فعاليت هاي اجتماعي و اقتصادي، منطقه را به يک شهر زيارتي تبديل مي کنند.» دورکيم باور دارد: همين مناسک است که احساسات مذهبي را ايجاد، تقويت و تجديد مي کند. حس وابستگي به يک قدرت خارجي روحاني و اخلاقي را – که در واقع همان جامعه است- تشديد مي کند. همين مناسک و ماهيت جمعي چنين گردهمايي هاست که اين همه شور و شوق برمي انگيزد و شرکت کنندگان را به اهميت گروه و جامعه در قالب آيين هاي مذهبي آگاه مي سازد. بدين سان مناسک، همبستگي و انسجام اجتماعي را ايجاد و حفظ مي کند (يوسفي، 1386).

همچنين زيارتگاه ها به دليل قدرت و اعتبار اجتماعي كه دارند، همواره به عنوان مركزيت يك منطقه، بافت مسكوني و تجاري منطقه را در اطراف خود متمركز مي كنند و يا با « تحت الشعاع قرار دادن فعاليت هاي اجتماعي و اقتصادي، منطقه را به يك شهر زيارتي تبديل مي كنند »( سلطان زاده،1373: 45 ).

 

2-5-9- کارکرد فرهنگي بقاع متبرکه[2]

فرهنگ از جمله پديده هايي است که به شدت تحت تأثير مذاهب، آيين ها و مناسک آنها قرار مي گيرد. فرهنگ ايرانيان پس از فتح ايران توسط مسلمانان در ارتباطي که با ويژگي هاي فرهنگي جديد پيدا کرد، تغييرات فراواني پذيرفت. به وجود آمدن اماکن مذهبي در بخش هاي مختلف ايران و ماوراءالنهر، تغييرات فرهنگي و همچنين رفتارهاي فرهنگي خاصي به وجود آورد. (يوسفي، 1386).

امامزادگان در طول تاریخ ایران اسلامی همواره نقش و جایگاه اجتماعی قابل توجهی داشته اند. این دسته از مکان های زیارتی، از حالت مکان مذهبی صرف خارج شده و کارکردهای منحصر به فردی در قالب فرهنگ بومی هر منطقه پیدا کرده اند، به گونه ای که شبکه ای از رفتارها و آداب دینی در تعاملات زائران با یکدیگر و با مکان ایجاد شده به وجود آمده است. ادی معتقد است از طریق آیین ها و مراسم، امنیت عاطفی، هویت و نقطه اتکای ثابتی در بحبوحه نا سازگاری های و عقاید برای انسان فراهم می شود و بدین وسیله، با کمک به انسان در شناخت خودش، احساس هویت یابی را در او ایجاد می کند( همیلتون ،1377 : 210). کارکردهای زیارتگاه ها بسیار متنوع و متعدد است. در بین کارکردهای مختلف بُعد فرهنگی،  کارکرد ویژه ای به همراه داشته است. پیدایش این مکانهای مذهبی در شهر های مختلف، تغییرات و تبادلات فرهنگی خاصی به وجود آورده است. مردم شهر و روستاهای اطراف که به امامزاده  ها مراجعه می کنند، به نوعی با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند که نتیجه این ارتباط می تواند به تبادلات فرهنگی منجر شود. این افراد هر کدام ویژگی های فرهنگی خود را دارند و از این طریق فرهنگ خود را منتقل می کنند. از طرفی با مشاهده رفتارها و ویژگی های فرهنگی دیگران، از آنها تأثیر می پذیرند.کارکرد فرهنگی یکی از مهم ترین اهداف وقف است. زیرا وقف خود می تواند زمینه ساز بسیاری از تحولات و اسباب گسترش و توسعه بسیاری از نهادهای اجتماعی و فرهنگی در جامعه باشد. زیرا ساختار این نهاد برکارکردهای سایر نهادها نیز تأثیرات مستقیم و غیر مستقیم دارد. در این راستا  کارکردهای وقف در راه امامزادگان می تواند نفوذ فرهنگی در جامعه باشد. صرف درآمد این موقوفات رابطه ای دوسویه با زندگی روزمره مردم دارد(جعفریان، 1387 :44). این موقوفات می تواند جنبه تبلیغی داشته باشد. و اسباب گسترش مذهب در جامعه را فراهم کند. زیرا بسیاری از واقفان در جهت کسب ثواب اقدام به انجام این عمل می کنند و با این کار احساس رضایت قلبی و روحی در خود ایجاد می کنند و این عمل می تواند اسباب تشویق را برای سایر افراد فراهم کند. آرامگاه امامزادگان؛ برای معتقدان به درگاه این عزیزان محلی برای توسل و تقرب به درگاه خداوند از طریق واسطه قرار دادن آنان برای برآمدن حاجات و وسیله آرامش و تسکین قلوب مومنین بوده است.

[1] Social functioning holy shrines

[2] Cultural function holy shrines

این نوشته در مقالات و پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.