دسته بندی علمی – پژوهشی : ارائه مدل چند هدفه انتخاب تامین کنندگان در زنجیره تامین چند محصوله در …

شکل(۲-۱):مدل فرایندی انتخاب تامین کننده / تامین کنندگان(لندرز و فیرون[۱۹]، ۱۹۹۷).
همچنین مندوزا[۲۰]و همکارانش (۲۰۰۸) فرآیند ارزیابی و انتخاب تامین کننده را به صورت شکل (۲-۲) بیان کردند.
تشخیص نیار به تامین کننده
تشخیص نیار های کلیدی خرید/تامین
تعیین رهیافت استراتژی خرید
گزینش اولیه: محدود کردن مجموعه تامین کنندگان
تعیین روش ارزیابی و انتخاب تامین کننده
تصمیم گیری و انتخاب تامین کننده
شکل( ۲-۲): فرایند ارزیابی و انتخاب تامین کننده (۲۰۰۸ Mendoza et al.,)
در مسائل انتخاب تامین کننده یکسری از تصمیم گیری ها بر اساس چندین معیار[۲۱] می باشد که هم معیارهای کمی و هم معیارهای کیفی را شامل می شود. و این معیارها اغلب در تعارض با یکدیگر میباشند. این دسته از تصمیم گیری ها معمولا برای انتخاب بهترین گزینه از میان گزینه های موجود استفاده میشود.
در اینجا به بررسی معیارهایی که در مقالات در زمینه انتخاب تامین کننده استفاده شده می پردازیم:
دیکسون[۲۲]در سال ۱۹۶۶ برای اولین بار با استفاده از پرسشنامه هایی که به ۲۷۳ مرکز خرید داد اهمیت ۲۳ معیار متفاوت که به طور معمول در زمینه انتخاب تامین کننده استفاده می شوند را بر اساس مطالعه روی مدیران خرید مورد شناسایی و تجزیه وتحلیل قرار داد و به این نتیجه رسید که سه عامل کیفیت استاندارد، تحویل به موقع وسابقه عملکرد، عوامل ضروری و بسیار مهمی در زمینه انتخاب تامین کننده هستند. همچنین، مور و فرون[۲۳] و در سال ۱۹۷۳مهمترین معیارها را در زمینه انتخاب تامین کننده بیان کردند. آنها هم مانند دیکسون دو معیار کیفیت و تحویل به موقع را به عنوان مهمترین معیار می دانستند ولی به جای معیار سابقه عملکرددیکسون معیار قیمت را با درجه اهمیتی متفاوت از دیکسون به عنوان مهمترین معیار میدانستند.به این ترتیب که اهمیت معیار قیمت در تحقیق آنها از دو معیار کیفیت و تحویل به موقع بیشتر بود.
وبر[۲۴]و همکارانش هم در سال ۱۹۹۱به استناد بررسی۷۴ مقاله که در رابطه با روش ها و معیار های انتخاب تامین کننده بین سال های ۱۹۶۶ تا ۱۹۹۰ تهیه کرده بودند،دریافتند که بیش از ۶۳ درصد مقالات (۴۷مقاله مرتبط) موضوع انتخاب تامین کننده را در محیط چند معیاره مد نظر قرار داده اند و به بررسی معیارها و روش های تحلیلی در فرآیند انتخاب تامین کننده پرداختند و در تحقیق آنها هم همان معیارهایی که فرون[۲۵] (۱۹۷۳) بدست آورده بود، بدست آمد اما با درجه اهمیتی متفاوت از آنها به این ترتیب که قیمت در ۸۲ درصد مقالات (۶۱ مقاله مرتبط) بود و بعد از آن موعد تحویل با ۵۹ درصد مقالات (۴۴ مقاله مرتبط) در رده دوم بود و نهایتا کیفیت با ۵۴ درصد مقالات (۴۰ مقاله مرتبط) در رده سوم بود.
و همچنین زانگ[۲۶] و همکارانش در سال ۲۰۰۴ در تحقیق شان ۴۹ مقاله از سال ۱۹۹۲تا ۲۰۰۳ را جمع آوری کردند و بر اساس روشوبر[۲۷]و همکارانش(۱۹۹۱) مورد بررسی قرار دادند و معیارهای انتخاب تامین کننده را هم در ۲۳ معیار معرفی شده توسط دیکسون[۲۸] (۱۹۶۶) و هم معیار های جدید مورد بررسی قرار دادند و با مطالعه انجام شده توسط وبر مقایسه کردند. مطالعه آن ها همانند تحقیق وبرنشان داد که قیمت خالص، کیفیت و تحویل به موقع مهمترین معیارهای انتخاب تامین کننده است. آرکادر و لیندنر[۲۹] هم در سال ۲۰۰۱ در تحقیقی که انجام دادند همان سه معیار Weberرا جزء رایج ترین معیارها مطرح کردند.
کانان و تان[۳۰]و Tanدر سال ۲۰۰۲ یک مطالعه تجربی در ارتباط با اهمیت انتخاب تامین کننده و معیارهای ارزیابی خرید در شرکت های تولیدی آمریکایی برای موادی که در کالاهای در حال ساخت به کار می رود انجام داد آنها هم مانند وبر(۱۹۹۱) و آرکادر(۲۰۰۱) با دو معیار کیفیت و تحویل به موقع جزء مهمترین معیارها اتفاق نظر داشتند اما به جای هزینه، زمان پاسخگویی و درجه سرویس دهی را به عنوان مهمترین معیار می دانستند.
اما داهل[۳۱]در سال ۲۰۰۳ در تحقیقی که بر روی معیارهای ارزیابی تامین کنندگان انجام داد علاوه بر معیارهایی که وبر (۱۹۹۱) و آرکادر(۲۰۰۱) به عنوان مهمترین معیارهای ارزیابی می دانستند معیار ظرفیت تامین کنندگان را هم جزء معیارهایی می دانست که در عمل برای ارزیابی تامین کنندگان کاربرد بیشتری دارد.
بوران[۳۲] و همکارانش (۲۰۰۹) هر دو در صنعت خودرو سازی تحقیق موردی خود انجام دادند و معیارهای مشترک در ارزیابی آنها قیمت وتحویل به موقع بود ولی با درجه اهمیتی متفاوت به طوری که در تحقیق Kokangul تحویل از قیمت درجه اهمیت بیشتری دارد اما در تحقیق بوران بر عکس بود و معیارهای توسعه و همکاری را علاوه بر معیارهای مشترک ذکر شده اما با درجه اهمیت کمتر در نظر گرفت.
دراین راستا چوئی و هارتلی[۳۳] هم در سال ۱۹۹۶ یک بررسی از مدیران خرید شرکت هایی درسطوح مختلف صنعت خودرو سازی آمریکا انجام داده بودند و اجزاء اصلی عملیات انتخاب تامین کننده را تحلیل کرده بودند و ۸ معیار را شناسایی کردند. آنها معیارهای مالی، کیفیت، تحویل، روابط نزدیک، انعطاف پذیری، توانایی تکنولوژیکی، خدمات به مشتری، قابلیت اعتماد و قیمت به عنوان اصلی ترین معیارها بیان کردند.نتایج تجربی نشان می دهد که معیارهای کیفیت و تحویل بیشترین اهمیت و مالی کمترین اهمیت را دارد.
هوو[۳۴]و همکارانش در سال ۲۰۱۰ یک مرور کلی بر روی ۷۸ مقاله از مقالات منتشر شده در سطح بین المللی انجام دادند و در این مقاله صدها معیار پیشنهاد شد و آنها به این نتیجه رسیدند که محبوبترین معیارها به ترتیب عبارتند از کیفیت، تحویل، هزینه/ قیمت، قابلیت ساخت، خدمات، مدیریت، تکنولوژی، تحقیقات و توسعه، مالی، انعطاف پذیری، شهرت، روابط، ایمنی و محیط زیست است. %۱۸/۸۷ از مقالات (۶۸ مقاله مرتبط) معیار کیفیت را در فرآیند انتخاب تامین کننده مد نظر قرار دادند و دومین معیار محبوب تحویل بود که%۰۵/۸۲ از مقالات (۶۴ مقاله مرتبط) از این معیار استفاده کرده اند و نهایتا سومین معیار محبوب قیمت/هزینه است که %۷۷/۸۰ از مقالات (۶۳ مقاله مرتبط) از آن استفاده کرده اند (جدول ۲-۲). همان طور که می بینیم هوو و همکارانش همانند وبر(۱۹۹۱) سه معیار قیمت، تحویل و کیفیت را جزء مهمترین معیارها دانستند اما درجه فراوانی این معیارها در دو تحقیق بر عکس هم بود.
۲-۳- تاریخچه مختصری از سیستم فازی
دهه ۱۹۶۰ را می توان دهه آغازین تئوری فازی نامید. منطق فازی برای اولین بار در سال ۱۹۶۰ توسط دکتر لطفی زاده[۳۵]، دانشمند ایرانی‌تبار واستاد علوم کامپیوتری دانشگاه برکلی کالیفرنیا، ابداع شد ولی نخستین بار در پی تنظیم نظریه مجموعه‌های فازی به وسیله پروفسور لطفی زاده در سال ۱۹۶۵ در صحنه محاسبات نو ظاهر شد. کلمه فازی به معنای غیر دقیق، ناواضح و مبهم است. اگر بخواهیم نظریه مجموعه‌های فازی را توضیح دهیم، باید بگوییم نظریه‌ای برای اقدام در شرایط عدم اطمینان می باشد. این نظریه قادر است بسیاری از مفاهیم و متغیرها و سیستم‌هایی را که نادقیق و مبهم هستند، صورت‌بندی ریاضی ببخشد و زمینه را برای استدلال، استنتاج، کنترل و تصمیم‌گیری در شرایط عدم اطمینان فراهم آورد(عادل آذر و فرجی، ۱۳۸۹). منطق فازی یکی از بهترین ابزارها برای تبیین مفهوم عدم قطعیت می باشد. مفهوم مجموعه های فازی که توسط پرفسور لطفی عسگر زاده در سال ۱۹۶۵ مطرح گردید، با موضوع مباحث تصمیم گیری ترکیب گردید و در نتیجه الگوریتم های تصمیم گیری فازی مطرح گردیدند(وحدانی[۳۶]، ۲۰۱۰؛ لطفی زاده، ۱۹۶۵). همچنین روش های سازشی تصمیم گیری در محیط های فازی نیز مطرح گردید(بلمن و زاده[۳۷]، ۱۹۷۰و مهدوی[۳۸]، ۲۰۰۸). مقاله کلاسیک پرفسور لطفی زاده درباره مجموعه فازی که در سال ۱۹۶۵ به چاپ رسید، سرآغاز جهتی نوین در علوم و مهندسی سیستم و کامپیوتر بود. در دهه ۱۹۷۰ تئوری فازی رشد پیدا کرد و کاربردهای عملی ظاهر گردید. اگر بگوییم پذیرفته شدن تئوری فازی بعنوان یک زمینه مستقل بواسطه کارهای بر جسته پروفسور لطفی زاده بوده سخن به گزاف نگفته ایم. بسیاری از مفاهیم بنیادی تئوری فازی بوسیله زاده در اواخر دهه ۶۰ و اوائل دهه ۷۰ مطرح گردید. پس از معرفی مجموعه ای فازی در سال ۱۹۶۵، وی مفاهیم الگوریتم های فازی را در سال ۱۹۶۸، تصمیم گیری فازی را در سال ۱۹۷۰، و ترتیب فازی را در سال ۱۹۷۱ مطرح نمود. پس از آن پرفسور لطفی زاده به پژوهشهای خود در زمینه مجموعه فازی ادامه داد تا آنکه در سال ۱۹۷۳ طی یک مقاله کلاسیک دیگر تحت عنوان “شرحی بر دیدی نو در تجزیه و تحلیل سیستمهای پیچیده و فرایندهای تصمیم گیری” مفهوم استفاده از متغیرهای زبانی را در سیستم های حافظه و کنترل مطرح کرد. در فضایی که دانشمندان علوم مهندسی به دنبال روش‌های ریاضی برای غلبه بر مسایل دشوارتر بودند، نظریه فازی به گونه‌ای دیگر از مدل‌سازی، اقدام کرد. در منطق ارسطویی، یک دسته‌بندی درست و نادرست وجود دارد. تمام گزاره‌ها درست یا نادرست هستند. بنابراین جمله «هوا سرد است»، در مدل ارسطویی اساساً یک گزاره نمی‌باشد، چرا که مقدار سرد بودن برای افراد مختلف متفاوت است و این جمله اساساً همیشه درست یا همیشه نادرست نیست. در منطق فازی، جملاتی هستند که مقداری درست و مقداری نادرست هستند. برای مثال، جمله “هوا سرد است” یک گزاره منطقی فازی می‌باشد که درستی آن گاهی کم و گاهی زیاد است. گاهی همیشه درست و گاهی همیشه نادرست و گاهی تا حدودی درست است. مجموعه‌های قطعی[۳۹] در واقع همان مجموعه‌های عادی و معمولی هستند که در ابتدای نظریه کلاسیک مجموعه‌ها معرفی می‌شوند. افزودن صفت قطعی به واقع وجه تمایزی را ایجاد می‌نماید که به کمک آن می‌شود یکی از مفاهیم ابتکاری و حیاتی در منطق فازی موسوم به تابع عضویت را به آسانی در ذهن به وجود آورد (عادل آذر و فرجی، ۱۳۸۹). در سال ۱۹۷۵ ممدانی و اسیلیان[۴۰] چهارچوب اولیه ای را برای کنترل کننده فازی مشخص کردند و کنترل کننده فازی را به یک موتور بخار اعمال نمودند. نتایج در مقاله ای تحت عنوان”آزمایشی در سنتز زبانی با استفاده از یک کنترل کننده فازی” منتشر گردید. آنها ساخت کنترل کننده فازی به عنوان موضوع بسیار جدی را در دستور کار خود قرار دادند. در اوائل دهه ۱۹۸۰ این زمینه از نقطه نظر تئوریک پیشرفت کندی داشت. در این مدت راه حل ها و مفاهیم جدید اندکی معرفی گردید چرا که هنوز افراد کمی داشتند روی آن کار می کردند. در واقع کاربردهای کنترل فازی بود که هنوز تئوری فازی را سر پا نگاه داشته بود. مهندسان ژاپنی به سرعت دریافتند که کنترل کننده های فازی به سهولت قابل طراحی بوده و در مورد بسیاری مسائل می توان از آنها استفاده کرد. بدلیل اینکه کنترل فازی به یک مدل ریاضی نیاز ندارد. با وجودی که تئوری فازی جایگاه واقعی خود را پیدا نکرد با این حال هنوز محققینی بودند که روشهای جدید فازی، نظیر الگوریتم های فازی تصمیم گیری های فازی و… را مطرح نمودند. در فوریه۱۹۹۲ اولین کنفرانس بین المللی IEEE در زمینه سیستمهای فازی در سان دیگو برگزار گردید. این یک اقدام سمبلیک در مورد پذیرفتن سیستم های فازی بوسیله بزرگترین سازمان مهندسی یعنیIEEE بود. در سال ۱۹۹۳ بخش سیستم های فازی IEEE گشایش یافت. از نقطه نظر تئوری سیستم های فازی و کنترل در اواخر دهه ۸۰ و اوائل دهه ۹۰ رشد چشمگیری پیدا کرد و پیشرفتهایی در زمینه برخی مشکلات اساسی سیستمهای فازی صورت گرفت. (عادل آذر و فرجی، ۱۳۸۹ و شوندی، ۱۳۸۵).
۲-۴- کاربرد منطق فازی در انتخاب تامین کننده
مسئله انتخاب تامین کننده می تواند یک مسئله تصمیم گیری چند معیارهیا چند هدفه باشد که در آن اهمیت معیار ها و اهداف با توجه به استراتژی های زنجیره تامین متفاوت می باشد و می توانند با یکدیگر در تعارض بوده و بسته به موقعیت خرید دارای اهمیت و اولویتی متفاوت باشند. همچنین انتخاب تامین کننده در صنایع یک فرآیند تصمیم گیری جمعی است یعنی سطوح وگروه های مختلف سازمان در این فرآیند مشارکت دارند.یک گروه تصمیم گیری می تواند از پرسنل،کارشناسان و یا مدیران از واحدهایی چون تحقیق و توسعه ،تضمین کیفیت و غیره تشکیل شود.در چنین شرایطی در فرآیند انتخاب و ارزیابی تامین کنندگان هر یک از گروه های تصمیم گیری می توانند به طور مستقل به اعلام نظر در مورد ویژگی های مختلف تامین کنندگان بپردازند (آرش شرفی ماسوله، ۱۳۸۸).
چون در دنیای واقعی، تصمیم گیرندگان اطلاعات دقیق و کاملی در ارتباط با معیارها و محدودیت ها ندارند در این اعلام نظرها جنبه هایی از موضوع هستند که نتایج را در عدم قطعیت و ابهام و با داده های نا محدود و ذهنی مواجه می کنند و پروسه تصمیم گیری را چالشی و پیچیده می سازند. لذا همواره نوعی عدم قطعیت در مسئله وجود دارد که مدل های قطعی به راحتی نمی توانند، عدم قطعیت را در مسئله لحاظ نمایند و تصمیم گیری را سخت و پیچیده می کنند. یکی از موثرترین راه ها جهت مدل کردن عدم قطعیت استفاده از تئوری فازی است. مجموعه های فازی انعطاف پذیری مورد نیاز را جهت نشان دادن عدم قطعیت ناشی از فقدان دانش یا اطلاعات بد تعریف شده را فراهم می کند. به طور اساسی منطق فازییک منطق چند ارزشی است که اجازه می دهد مقادیر متوسط مابین ارزیابی های مرسوم مانند درست،غلط ،بالا،پایین،بله ،خیرو غیره تعریف شوند مفاهیمی مانند« بلند تر» یا «خیلی سریع» می توانند به صورت ریاضی فرموله شود(دالاله[۴۱] و همکاران، ۲۰۱۱).
تئوری فازی به طور وسیعی در توصیف اطلاعات زبانی مورد استفاده قرار می گیرد چون آنها می توانند تغییرات تدریجی شناخت افراد نسبت به مفاهیم یک موضوع خاص را نشان دهند(دالاله و بتینل[۴۲]، ۲۰۰۸).
همچنین نظریه فازی عملگرهای ریاضی و برنامه نویسی را در محدوده فازی وارد می کند و از روش های متعدد برای تبدیل قضاوت های کیفی تصمیم گیرنده به قضاوت های کمی استفاده می کنند(مهنتی[۴۳]، ۲۰۰۵).
۲-۵- مسائل تصمیم گیری و انواع آن
تصمیم گیری فرایند انتخاب بهترین گزینه از بین گزینه ها می باشد. تقریبا در تمامی چنین مسائلی، معیارهای چندگانه فراوانی برای ارزیابی گزینه ها وجود دارد. یعنی برای بسیاری از این مسائل تصمیم گیرنده می خواهد به بیش از یک هدف در انتخاب گزینه ها دست یابد ضمن اینکه محدودیت های موجود محیط فرایند و منابع را در نظر داشته باشد. تصمیم گیری با معیار های چند گانه[۴۴] ممکن است به عنوان یک فرایند پویا و پیچیده که شامل سطح مدیریتی و سطح مهندسی است فرض شود. سطح مدیریتی اهداف را مشخص کرده و گزینه ی بهینه ی نهایی را انتخاب می کند. در مسائل تصمیم گیری با معیار های چند گانه الزاما راه حلی که تمامی توابع هدف را بهینه می کند وجود ندارد و سپس مفهوم راه حل بهینه پارتو(راه حل کارا) معرفی می شود. معمولا چندین راه حل پارتو وجود دارد که بعنوان کاندیدای راه حل نهایی تصمیم گیری معرفی می شوند. مسئله ای که وجود دارد نحوه انتخاب راه حل نهایی توسط تصمیم گیرنده از بین راه حل های بهینه پارتو می باشد. مسائل تصمیم گیری با معیار های چند گانه می توانند در محیط های گسسته تحت عنوان تصمیم گیری با شاخص های چند گانه[۴۵] و نیز در محیط های پیوسته تحت عنوان تصمیم گیری چند هدفه[۴۶] مطرح می گردد(اصغر پور، ۱۳۸۹).
مساله مورد بررسی در تصمیم گیری چند شاخصه در جدول ۲-۱ نشان داده شده است(مومنی، ۱۳۸۹و اصغر پور، ۱۳۸۹).
جدول ۲-۱٫ مسائل تصمیم گیری چند معیاره

مطلب دیگر :
ارائه مدل چند هدفه انتخاب تامین کنندگان در زنجیره تامین چند محصوله ...

شاخص
گزینه
برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.