مقاله علمی با منبع : بررسی تاریخی فقه و فقهای امامیه از قرن اول تا دوازدهم ۹۴- …

مراد از محقق اول جعفر بن حسن حلی صاحب شرایع الاسلام است. در کتابهای فقهی از آن دو بزرگوار به «محققان الاول و الثانی، یا ال محققان » یاد می‌شود این لقب در میان فقیهان برای همین دو بزرگوار معروف شده است.[۱۴۸]محقق کرکی در جنوب لبنان تحصیلات خود را شروع کرد و برای کسب علم به مصر مسافرت نمود و سپس وارد عراق و نجف اشرف شد و مدتی ظولانی در آنجا ماند. پس از آن به ایران مهاجرت کرد و با سلطان اسماعیل صفوی ملاقات کرد و شاه او را به عنوان شیخ الاسلام تعیین نمود و فرمان سلطنتی برای او نوشت و وظایف جمعه و جماعت و امور قضایی مملکت را به او واگذار کرد. لذا بعد از شیخ خواجه نصیرالدین طوسی فرصتی بی نظیر برای محقق کرکی در اشاعه و ترویج مذهب جعفری پیش آمد. او نزد برخی از مخالفان امامیه معروف به مخترع مذهب شیعه شد.[۱۴۹]
۵-۱-۴-۱-آثار علامه کرکی
۱٫جامع المقاصداین اثر مهمترین کتاب فقهی علامه کرکی است که قواعدالاحکام علامه حلی را شرح کرده است. این کتاب از اول قواعد تا بحث تفویض البضع کتاب نکاح را شرح کرده و متاسفانه مؤلف موفق به اتمام آن نشده است، و فاضل هندی از کتاب نکاح شروع به شرح قواعد کرد تا باقیماند را جبران کند. شهید ثانی در کتاب الروضه البهیه بسیار به آن توجه دارد و با مقایسۀ روضه و جامع المقاصد دانسته می‌شود که بسیاری از تعبیرات شهید از آن گرفته شده است.
۲٫فوائد للشرایعاین کتاب حاشیه ای است که محقق کرکی بر شرایع الاسلام محقق حلی نوشته است ولی متاسفانه این کتاب هنوز به چاپ نرسیده است.
۳٫محقق کرکی حاشیه ای بر ارشاد الاذهان دارد که آن هم هنوز چاپ نشده است.
۴٫رسائل محقق کرکی: مجموعۀ رسائل او در سه جلد به چاپ رسیده است.
۵.الجعفریه: این اثر محقق کرکی در سال ۱۳۱۴ و ۱۳۱۸ه.ق در تهران به چاپ رسیده است.[۱۵۰]
۱-۴-۲-پاره ای از آراء و نظریات کرکی: کرکی مثل فقهای پیش از خود به روایات موثق عمل نمی‌کند؛ لذا روایات سکونی و عبدالله بن بکیر و ابان بن عثمان را رد کرده و در این زمینه بر خلاف قواعدالاحکام علامه حلی رفتار کرده است.
۵-۱-۵- شهید ثانی(۹۶۵ه.ق)
شـیخ زین الدین معروف به شهید ثانی، از اعاظم فقهای شیعه است مردی جامع بوده ودر علوم مـخـتـلف دست داشته است اهل جبل عامل است جد ششم او صالح نامی‌است که شاگرد علا مه حـلـی بـوده اسـت ظـاهـرا اصـلا اهـل طوس بوده است، از این روشهید ثانی، گاهی الطوسی الشامی‌امضا می‌کرده است.
زین الدین بن نورالدین شیخ علی بن احمد جبعی عاملی، مـعـروف بـه شهید ثانی در سیزدهم شوال سال(۹۱۱ه.ق) در یک خانوادۀ اهل علم و فقاهت زاده شده و هـمزمان با حیات پدر بزرگوارش، نورالدین علی بن احمد، تحصیلات مقدماتی را نزد وی گذراند، سپس به قریه میس رفت و نزد شیخ ‌علی بن عبدالعالی میسی (م ۹۳ه.ق) تحصیلات خود را ادامـه داد و کـتابهای شرائع الاحکام محقق حلی، و ارشاد علا مه حلی و کتاب قواعد علا مه را نزد او خواند .شهید ثانی در سال(۹۶۶ه.ق) به شهادت رسید. وی مسافرتهای متعددی رفته است و اساتید فـراوانی را دیده است و از جمله به مصر و دمشق و حجاز و بیت المقدس و عراق و استانبول مسافرت کرده و از هر خرمنی خوشه هایی چیده است، تنها اساتید اهل سنت وی را دوازده تن نوشته اند. وی علاوه بر فقه و اصول، از فلسفه و عرفان و طب و نجوم هم، آگاهی داشته است و فـوق الـعاده زاهد و متقی بوده است. شاگردانش در احوالش نوشته اند که در ایام تدریس شبها به هـیـزم کـشـی برای گذران خاندانش می‌رفت و صبح به تدریس می‌نشست. وی مدتی در بعلبک به پنج مـذهـب (جعفری، حنفی، شافعی، مالکی و حنبلی) تدریس می‌کرده است.
۵-۱-۵-۱- آثار شهید ثانی
۱٫مسالک الافهاماین کتاب شرح شرایع الاسلام محقق حلی است. شهید ثانی در این کتاب به مبحث عبادات به طور مختصر پرداخته، ولی بخشهای معاملات را مفصل شرح کرده است. کتاب مسالک بر خلاف الروضه شهید ثانی، از نثری روان تر برخوردار است. این کتاب چنانکه ذکر شد در شرح شرایع الاسلام از کتابهای عبادت تا آخر حج را به اختصار گذشته است، ولی کتابهای عقود را به تفصیل شرح کرده است و به همین علت نوۀ وی سید محمد عاملی مدارک الاحکام را در شرح بخش عبادات شرایع الاسلام نوشته است.
۲٫روض الجنانشرحی است بر ارشاد الاذهان علامه حلی که فقط بخش طهارت و مقداری از صلات را شرح کرده است. دربارۀ روض الجنان علما مکرر گفته اند که این کتاب ناقض است و چاپهای موجود نیز این مسأله را ثابت می‌کند.
۳٫الروضه البهیهشهید ثانی این کتاب را در شرح لمعه دمشقیه شهید اول نوشته است.این کتاب بارها به چاپ رسیده است و چاپهای مختلفی از آن موجود است:
۱-چاپ سنگی از آن در یک جلد موجود است که شاید اولین چاپ آن باشد.
۲-چاپ سنگی دیگری از آن شده است که چند تن از علما بر آن حواشی زده اند. این چاپ در دو جلد است.
۳-چاپ دیگری از آن در مصر توسط دارالتقریب با حواشی سلطان العلماء صورت گرفته است که همین چاپ توسط حوزۀ علمیۀ قم، مکرراً تجدید چاپ شده است.
۴-آقای کلانتر نیز این کتاب را تصحیح کرده و بر آن حواشی نوشته و آن را در ده جلد به چاپ رسانده است. این چاپ مطلوب طلاب است و حواشی آن راهگشاست.
شهید ثانی تعلیقه هایی بر کتب مختلف نیز دارد که از جمله می‌توان تعلیقه بر ارشاد الاذهان علامه حلی را نام برد. این تعلیقه در حاشیۀ غایه المراد شهید اول با تصحیح آقای مختاری به چاپ رسیده است. این اثر جنبۀ فتوایی دارد.
علما بر شرح لمعه نیز حواشی مختلفی نوشته اند که معروفترین آنها حواشی آقا جمال خوانساری ار روضه است که در یک جلد با چاپ سنگی چاپ شده است. این حاشیه در شرح کتاب طهارت و صلات مفصل است، ولی در سرح کتابهای دیگر بسیار مختصر است. حاشیۀ دیگر از ابراهیم بن حسین مرعشی خلیفه سلطان است که حاشیۀ او معروف به «حاشیۀ سلطان» شده است. این حاشیه بیشتر جنبۀ اعتراض به شهید ثانی دارد .
حواشی دیگری که بر الروضه نوشته شده است، از این قرارند:
۱-شرح احمد بن محمد تونی که از علمای قرن یازدهم است.
۲-شرح محمد بن قاسم اصفهانی دیلماج که از علمای قرن یازدهم است.
۳-شرح ابراهیم بن حسین مرعشی خلیفه سلطان(۱۰۹۸ه.ق) که شرح آن گذشت.
۴-التعلیقه الانیفه یا منهاج النجاح از محمد بن علی بن احمد قراچه داغی(۱۳۱۰ه.ق)
این حواشی پنجگانه در حاشیۀ روضه چاپ ایران به طبع رسیده است.
فاضل هندی صاحب کشف اللئام نیز شرحی بر الروضه البهیه به نام المنهاج السویه دارد که صاحب جواهر از آن به تام شرح روضه یاد می‌کند.
۵-۱-۵-۲- رسائل شهید ثانی:
شهید ثانی رساله های مختلفی در فقه دارد که در یک مجموعه و در یک جلد به چاپ رسیده است. این رساله ها عبارتند از:
۱-رساله فی میراث الزوجین.
۲-رساله فی الحیوه.
۳-رساله فی طلاق الحائض و الغائب.
۴-نتائج الافکار فی حکم المقیم فی الاسفار.
۵-رساله فی وجوب صلاه الجمعه.
۶-رساله فی حکم ما اذا تیقن الطهاره و النجاسه و شک فی السابق منهما.
۷-رساله فی ما اذا احدث الجنب فی ابقاء غسل الجنابه.
۸-رساله فی انفعال ماء البئر.
قول شهید ثانی به وجوب نماز جمعه در این رساله بسیار مورد مناقشۀ علما است.
۵-۱-۶- مقدس اردبیلی(۹۳۳ه.ق)
مولانا احمد بن محمد اردبیلی ، معروف به «مقدس» یا «مقدس اردبیلی» و از علما و فقهای شیعه امامیه در قرن دهم هجری در روستای نیار که نزدیک و چسبیده به شهر اردبیل می‌باشد به دنیا آمد. تاریخ دقیق ولادت او معلوم نیست. وی از شاگردان علامه جلال‌الدین دوانی بود.

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  pipaf.ir  مراجعه نمایید.