بررسی تاریخی فقه و فقهای امامیه از قرن اول تا دوازدهم ۹۴- …

۲-او بلوغ را شرط صحت معاملات نمی‌داند. بنابراین معاملۀ فرد ممیز می‌تواند صحیح باشد؛ اگر چه بالغ نشده باشد.
۳-اردبیلی غسل را بعد از دخول اذان نیز کافی می‌داند.
۴-او دربارۀ بلوغ کامل شدن پانزده سال را شرط نمی‌داند، بلکه تنها وارد شدن در سل پانزدهم را بلوغ تلقی می‌کند.[۵۷]
۵-در مس قرآن کریم وضو را شرط نمی‌داند و معتقد است که می‌توان بدون وضو قرآن را لمس کرد.
۶-از جمله نظریات اصولی محقق اردبیلی آن است که شرایع گذشته نسخ شده و نمی‌توان به آن استناد کرد.[۵۸]
میرداماد، محمد باقر بن شمس الدین (۱۰۴۰ ه.ق)، صاحب تألیفات بسیار حدود ۴۸ عنوان.[۵۹]
۲-۲-۷- دورۀ هفتم: عصر پیدایش مذهب اخباریان
در قرن یازدهم دانشمندانی از شیعه به استناد اینکه مؤسس علم اصول اهل سنت اند و اگر برای استنباط مسائل فقهی از ادله، نیازی به استفاده از قواعد اصولی باشد لازم می‌آید اصحاب امامان فقیه نباشند، چرا که آنان برای به دست آوردن احکام از روایات صادره از قواعد اصولی استفاده نمیکردند، و بالاخره با استناد به اینکه استفاده از قواعد علم اصول در استنباط احکام سبب می‌شود احادیث، اهمیت لازم خود را از دست بدهند، معتقد بودند که منبع استنباط فقه شیعه منحصراً کتاب و سنت است؛ نه آنچه مجتهدان میگویند. از مهمترین پیشوایان این گروه محمد امین استر آبادی (۱۰۳۶ه.ق) مؤلف کتاب الفوائد المدنیه است. او همۀ مجتهدان از قدیمین تا شهیدین و دیگران را به باد انتقاد میگرفت و همه را پیرو مکتب اهل سنت میدانست و کتاب الفوائد المدنیه را به منظور رد مجتهدان نگاشت.
۲-۲-۷-۱- امتیازات دورۀ هفتم
۱- در این دوره به دلیل مخالفت سر سختانۀ اخباریان، علم اصول به ضعف گرایید.
۲- در این دوره کتب فقهی بر مبنای احادیث نگاشته می‌شد، مانند کتاب الحدائق الناضره.
۳- در این دوره جوامع مهمی‌در اخبار به وجود آمد، از قبیل کتاب وافی تألیف محمد محسن فیض کاشانی (۱۰۹۱ ه.ق)، کتاب وسائل الشیعه تألیف شیخ محمد بن حسن حر عاملی (۱۱۰۴ ه.ق) و بحارالأنوار تألیف محمد باقر مجلسی(۱۱۱۰ه.ق).[۶۰]
۲-۲-۷-۲- فقهای دورۀ هفتم
این دوره عصر پیدایش مذهب اخباریان بود و چنانکه قبلاً اشاره شد اخباریان عقیده داشتند که منبع استنباط فقه شیعه منحصراً کتاب و سنت است و در برابر اصولیین در استناد به قواعد اصولی سخت موضع مخالف میگرفتند. اینک به اختصار به معرفی برخی از مشاهیر علمی‌این عصر اعم از اخباریان و اصولیان می‌پردازیم:
محمد امین استر آبادی (۱۰۳۶ه.ق): وی از محققان و محدثان شیعه بود و مسلک اخباری را در بین علمای شیعه رواج داد و در برابر اصولیین بشدت موضع گرفت و کتاب معروف خود را به نام الفوائد المدنیه در رد اصولیین و تقویت مبانی مسلک اخباری تألیف کرد. وی علاوه بر کتاب مذکور دو کتاب ناتمام به نام شرح استبصار و شرح تهذیب دارد.
صالح مازندرانی(۱۰۸۰ه.ق): محمد صالح بن احمد سروی معروف به صالح از علمای متقی و صاحب صفات نیکو و داماد و شاگرد مجلسی اول، محمد تقی است و در محضر درس شیخ بهایی و ملا عبدالله شوشتری نیز شاگردی کرده است. از تألیفات اوست: حاشیۀ شرح لمعه، حاشیۀ شرح مختصر الاصول عضدی، حاشیه معالم، شرح اصول کافی، شرح زبده الاصول شیخ بهایی.
محمد محسن فیض کاشانی (۱۰۹۱ه.ق): محمد بن مرتضی ملقب به محسن و معروف به محسن فیض از علمای بزرگ شیعه و صاحب آثار ارزشمندی است و در علوم مختلفی همچون فقه، حدیث، تفسیر، کلام و شعر سرآمد عصر خود بود و علوم عقلی را از فیلسوف بزرگ، ملاصدرا آموخت.
طریحی، صاحب مجمع البحرین (۱۰۸۵ه.ق): فخرالدین بن محمد از بزرگان علمای شیعه و از معاصران شیخ حر عاملی و مجلسی اول و دوم از مشایخ روایی پسرش شیخ صفی الدین و علامه مجلسی و سید هاشم بحرانی است. برخی از تألیفات وی بدین قرار است: مجمع البحرین که کتاب لغت معروفی است که مورد توجه غالب علمای شیعه و غیر آنها بوده است؛ مجمع الشتات، شرح المبادی علامه، الفخریه الصغری و الفخریه الکبری در فقه.
محمد باقر، محقق سبزواری (۱۰۹۰ه.ق): وی فرزند محمد مؤمن خراسانی و از فقهاء و محدثان بزرگ شیعه و از شاگردان برجستۀ شیخ بهایی و دایی خود، آقا جمال خوانساری است. او با محسن فیض رابطۀ علمی‌نزدیکی داشت. و در زمان شاه عباس ثانی زندگی میکرد و مورد توجه شاه بود. وی صاحب تألیفات بسیاری است از جمله: جامع الزیارات، حاشیۀ الهیات شفا، حاشیۀ شرح اشارات، ذخیره المعاد فی شرح الارشاد، روضه الانوار فی آداب الملوک، شرح زبده الاصول شیخ بهایی و کتاب معروفش کفایه الاحکام که مورد استناد غالب فقهای عصرهای بعدی بوده است.
-برخی از نظریات خاص و فتاوای محقق سبزواری در فقه
۱-محقق سبزواری معتقد است که آب قلیل بدون تغییر، نجس نمی‌شود.
۲-وی به وجوب نماز جمعه قائل بود و دو ساله به عربی و فارسی در وجوب آن تألیف کرده است.
۳-بول انعام ثلاثه را نجس می‌داند.
۴-غنا را مطلقاً حلال دانسته، حرمت آن را به خاطر امور جانبی آن می‌داند.
۵-نجاست عمامه را در نماز مضر نمی‌داند.
محمد بن حسن حر عاملی (۱۱۰۴ه.ق): معروف به شیخ حر عاملی. وی از علمای بزرگ شیعه و مؤلف کتاب مشهور حدیثی وسائل الشیعه است.
از جمله آثار وی می‌توان به کتابهای ذیل اشاره کرد: وسائل الشیعه، ارجوزه فی الأرث، أمل الآمل فی علماء جبل عامل، بدایه النهایه فی الواجبات و المحرمات المنصوصه.
در اینجا مناسب می‌دانم نام برخی از علما و فقها و محدثان معروف شیعه را که در این عصر می‌زیسته اند فهرست وار ذکر کنم:
قاضی نورالله شوشتری(۱۰۱۹ه.ق)،صاحب مجالس المؤمنین وحدود ۸۰ اثر دیگر.[۶۱]
شیخ عبدالنبی جزایری (۱۰۲۱ ه.ق)، صاحب حاوی الاقوال و الاقتصاد فی شرح الارشاد.
میرزا محمد بن علی استر آبادی (۱۰۲۸ه.ق)، صاحب الرجال (منهج المقال).
سلطان العلماء، سید حسین (۱۰۹۸ ه.ق)، صاحب آداب الحج و توضیح الاخلاق.
فاضل تونی (۱۰۷۱ ه.ق)، صاحب الوافیه.
مولی خلیل قزوینی (۱۰۸۸ه.ق)، صاحب الصافی فی شرح الکافی.
سید نعمت الله جزایری (۱۱۱۲ ه.ق)، صاحب غایه المرام و کشف الاسرار و حدود ۳۵ اثر دیگر.
شیخ احمد جزایری (۱۱۵۰ه.ق)، صاحب قلائد الدرر.[۶۲]
آقا جمال خوانساری (۱۱۲۵ ه.ق)، صاحب اختیارات الایام.
فاضل هندی (۱۱۳۷ ه.ق)، صاحب کشف اللئام.
شیخ یوسف بحرانی (۱۱۸۶ ه.ق)، صاحب الحدائق الناضره.
۲-۲-۸- دورۀ هشتم: عصر جدید استنباط
مؤسس این دوره استاد اکبر، باقر بن محمد اکمل، معروف به وحید بهبهانی و آغا باقر بهبهانی (۱۲۰۵ه.ق) است. وی پس از ضعفی که در دورۀ اخباریان در امر اجتهاد پدید آمد، بتدریج استنباط را به بالاترین درجۀکمال خود رهنمون شد. رهبران این دوره یعنی وحید و شاگردان او در آغاز در راه مقاومت با نهضت اخباریان از بذل هیچ کوششی دریغ نمیکردند و نهایت سعی خود را به کار می‌بردند که اولاً شبهات و اتهامات اخباریان را دفع کنند و ثانیاً احتیاج به قواعد اصولی را در استنباط اثبات کنند. وحید بهبهانی کتاب الفوائد الحائریه خود را به همین منظور تألیف کرد. پس از شکست مکتب اخباری دانشمندان این عصر در راه تکمیل و تقویت راه صحیح استنباط، نهایت سعی خود را مبذول داشتند و کتب نفیسی در این زمینه تألیف کردند.دانشمندان این دوره را علاوه بر مؤسس آن می‌توان به سه دسته تقسیم کرد: دستۀ نخست: شاگردان مستقیم وحید بهبهانی، مانند سید محمد مهدی بحرالعلوم (۱۲۱۲ه.ق)، شیخ جعفر کاشف الغطاء( ۱۲۲۷ه.ق)، میرزا ابوالقاسم قمی( ۱۲۳۱ه.ق)، سید علی طباطبائی(۱۲۳۱ ه.ق) و شیخ اسدالله شوشتری ( ۱۲۳۴ه.ق).

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  fumi.ir  مراجعه نمایید.